Б.Чимэд: Ойгоос авчирсан бүх мод маань ургасан

44
Улаанбаатар хотын ерөнхий дендрологич асан, биологийн ухааны доктор, профессор, Б.Чимидтэй ярилцлаа.
-Мод тарих улирал эхэлж байна.  Ямар мод тарихыг зөвлөх вэ?
-Хүрээлэн буй орчноо бохирдол багатай байлгаж, өөрсдөө ч тав тухтай амьдрахын тулд хийх энгийн зүйл олон бий. Тэр чинээгээрээ айлын амьдрал байгаль орчин, экологид ээлтэй, амьжиргаа нь чанартай болно шүү дээ. Зарим нь мод тариад яахав дээ, Жимсний мод тарилаа гэхэд хотын бохирдолтой орчинд жимсийг нь идэх биш гэдэг. Жимсийг нь идэхгүй юм гэхэд орчноо сайжруулах энгийн арга шүү дээ. Гэр хороолол гэлтгүй орон сууцны айлын хүүхдүүд тоос шороон дотор тоглож, өсөж байна. Ийм орчин бидний эрүүл мэндэд ч муу шүү дээ. Хашаандаа мод сөөг тарьж тохижуулаад зам талбай гаргаад хүүхдээ тоглож наадуулах, өвгөд эмгэдээ нарлуулах орчинг бүрдүүлвэл сайхан.
Хайлаас, улиас, нарс, шинэс мод таривал цэвэр агаар ялгаруулж, тоосжилт дардаг ач тустай. Харин чацаргана, үхрийн нүд, монос, тошлой зэрэг жимсний модод нь өнгө үзэмж сайтай, хүний амьжиргаанд хэрэгцээтэй. Тэгэхээр экологид, амьжиргаанд ээлтэй моддыг хослуулан тарих хэрэгтэй.
-Манайхан жилдээ нэг удаа мод тарьдаг ч тэр бүр үр дүнгээ өгөхгүй байх шиг байна.Эсвэл үр дүн нь гарах болоогүй юу? 
– Ойрын хэдэн жилд мод тарьж, хашаагаа тохижуулж байгаа хүмүүс, айл өрх нэмэгдэж байгаа нь олзуурхууштай. Ихэнх айл хашааныхаа 0.7 талбай газраа чамлаж “Энд юу л ургаа аж” гэж шалтаглан хойрго ханддаг тал бий. Гэтэл түүний тал байсан ч мод сөөг тарьж тохитой орчин бүрдүүлэхэд боломжийн талбай шүү дээ. Үнэнийг хэлэхэд өөрөө тарьж сурахсан гэж мэрийх нь ховорхон байна. Бэлэнчлээд “Мод тарьж өгөх хүн олж өгөөч, яаж тарьдаг юм, бид мэдэхгүй байна” гэдэг нь олон. Хэн ч айлын хашаанд орж мод тарьж өгөхгүй. Өгсөн ч бэлнийг авсан айлд ургах нь юу л бол. Дийлэнх хүмүүсийн амьдрал тааруу, дээр нь сэтгэлгээний ядууралтай нийгэмд ажил хийх хүн олдохгүй болжээ. Зовохгүйгээр амьдрах аргад шилжих гэж их багагүй зүтгэж байна. Бид чинь түүхэн хоцрогдлоосоо гараагүй байна. Өглөө босоод ачааллаад нүүх гэж буй жинчний сэтгэлгээтэй байгаа учраас сайхан тохитой орчин бүрдүүлж чадахгүй, түүнийг ч хүсдэггүй юм. Бид хашаагаа тохижуулах талаар бараг мэдлэг, мэдээлэлгүй шахуу байна.
-Экологийн боловсрол тааруу байна гэсэн үг үү?
-Наад зах нь хуш мод тарихаар самар, монос модноос мойл ургадгийг мэдэхгүй хүмүүс бий. Энэ нь нийт иргэдийн экологийн боловсрол муу байгаагийнх. Хот тохижилтын ажилчид хэчнээн их мод тарьлаа ч иргэд нь мэдлэггүй бол энэ хоцрогдлоос гарч чадахгүй. Тэгэхээр боловсрол, гэгээрлийн үүднээс Байгаль орчны яам, орон нутгийн захиргаа гээд үндэс сууриараа дорвитой ажил өрнүүлж байж өөрчлөгдөнө.
– Нэг үеэ бодвол өрх бүр хашаандаа нэг, нэг мод тарих гээд хичээх болсон байна л даа. Бас хөтөлбөр хэрэгжиж байх шиг байна?
– Ганц мод гал болдоггүй, ганц хүн айл болдоггүй гэдэг биз дээ. Мод ургамал гэдэг ханиндаа ургадаг эд. Ганц модоор яах юм. Нийслэлд өмнө айлын хашааг жимсний модоор цэцэрлэгжүүлэх төсөл хэрэгжүүлэх гэж үзсэн. Ёстой болдоггүй юм билээ. Тарьж өгсөн модны тогоо руу угаадсаа хийгээд хөлдөөчихдөг хүмүүс ч байсан. Тэгэхээр айл бүрт ганц ганц мод тараах юм бол зүгээр л хайран хөрөнгө л урсана гэж хэлмээр байна.
-Ямар ажил хэрэгжүүлвэл үр дүнтэй байх бол?
-Ул суурьтай хэрэгжихүйц ажил хийх хэрэгтэй. Тухайлбал ерөнхий боловсролын сургуулиудын хашаанд 30-40 ам.метр талбайтай бичил мод үржүүлгийн газар байгуулаад амархан ургадгаар нь хайлаасыг үрээр нь тарьчих. Жил бүр ийм хэмжээгээр нэмээд байвал дээрх хэмжээний талбайд гэхэд арван  мянган хайлаас ургана шүү дээ. Цаашлаад бүх аймгийг мод үржүүлгийн газартай болгоё. Аймаг бүрт ойжуулагчийн МСҮТ байгуулъя. Ийм л арга замаар шийдвэрлэнэ. Түүнээс биш бүх айл ганц мод тариад нэмэр болохгүй гэдгийг итгэлтэй хэлье.
-Мод тарих тохиромжтой үе эхэллээ. Хашаагаа тохижуулах гэж байгаа хүмүүст ямар зөвлөгөө өгөх бол?
-Орчноо цэцэрлэгжүүлэх бэлтгэлийг эртнээс хангах хэрэгтэй. Хийх гэж байгаа зүйлийн талаар мэддэг хүнээс зөвлөгөө аваарай. Мод тарина гэдэг газар ухаад, мөчир зоочихоор  болчих зүйл биш  юм. Модоо сайхан ургуулахад суулгац материал, хашааны хэмжээ, услах ус, хамгаалалт гээд их юм нөлөөлнө. Тэр бүгдийг нэг мөр бэлтгэж байж эхлээрэй. Үүнийг мэдэхгүйгээсээ төрөл бүрийн мод аваад л мөнгөө үрэх нь бий. Модыг үрээр тарих уу, үрслэгээгээр тарих уу гээд сайн судлаарай. Мэдэхгүй бол нэрэлхэлгүй мэддэг хүнээс асуух хэрэгтэй.
– Та Улаанбаатар хотын ерөнхий дендрологич байхдаа ойгоос мод авчирч шилжүүлэн суулгах ажлыг гардан зохион байгуулсан гэж байсан. Гэтэл ойгоос авчирсан мод 2-3 жил болоод үхчдэг тухай зарим нь шүүмжилж байна. Ер нь ойн модыг сугалж, хотод тарих хэрэг бий юу?  
– Том модыг байгалиас шилжүүлэн суулгаж орчноо чимдэг нь нэгэнт тогтсон ёс. Улаанбаатар хотын гудамжинд байгаа шинэс, нарс, гацуурыг 1950-иад онд ойгоос, бүр Богд уулаас авч суулгасан моднууд шүү дээ. Тухайн үед нэг машин дээр нэг мод, нэг морин тэргэн дээр нэг мод ачих маягаар авч ирж суулгасан байдаг. Эдгээр мод одоо хотыг чимж байна. Дараа нь таримал улиасаар хот цэцэрлэгжүүлэх ажил эрчтэй хөгжсөн юм. 2016 оноос манай хот, ойгоос таримал модыг сийрэгжүүлэх журмаар авч шилжүүлэн суулгасан. Нийт 14 мянган  ширхэг, 4-6 метр өндөртэй нарс мод шилжүүлэн суулгаж хотоо чимсэн. 98 хувийн ургалт үзүүлсэн. Саяхан ногоон модоо угаалаа. Маш сайхан харагдаж байна билээ. Энэ авсан хэмжээний мод ойд 10-аадхан га-д л байдаг мод. Гэтэл ойн нөөц хорогдчих юм шиг, экологид их хохирол учрах юм шиг судлаагүй, хохирлын хэмжээг тогтоогоогүй атлаа цээжний пангаар ярьж, түүнийг нь хүмүүс үнэн мэт ойлгож ажилд их саад болсон доо. Уулнаас мод авах нь Увс нуураас шанагаар ус хутгасантай адил гэж би хэлдэг.
Байгальд аяндаа ургаад нягтарчихсан модноос сийрэгжүүлэн авах нь ойн нөөц болоод улсын эдийн засагт ч тустай. Сийрэгжүүлсэн ойн чанар нь дээшилж ургац нь нэмэгддэг.
Иймд мод шилжүүлэн суулгах ажлыг харин ч дэмжих ёстой. Түүнчлэн өнөө маргаашгүй бульдозероор түрээд ашиглах  уурхайнууд, өндөр хүчдэл, авто, төмөр замын ажлын дагуух ой, түймрийн халз гээд авч болох ойн хэсэг бас бий. Гэтэл ийм ой байна, эндээс  мод аваарай гэдгийг мэдээлдэг нэг ч байгууллага, ойн бодлого байхгүй нь харамсалтай.
Ц.Мягмарбаяр
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин
44 Сэтгэгдэл
  1. Terrycet бичсэн нь

    oral ivermectin cost ivermectin where to buy – ivermectin 4000 mcg

  2. ivermectin for humans бичсэн нь

    stromectol 0.5 mg stromectol pill

  3. Terrycet бичсэн нь

    ivermectin price usa cheap ivermectin – buy ivermectin nz

  4. lasix 10 mg tablet price бичсэн нь

    furosemide 80 mg lasix 500 mg tablet price ontob com

  5. Terrycet бичсэн нь

    cialis without prescription overnight cialis going over the counter – cialis online 365 pills

  6. furosemide 10 mg бичсэн нь

    buy lasix online without prescription buy lasix online no prescription ontob com

  7. Terrycet бичсэн нь

    the best ed pill pills from canada – ed in men

  8. furosemide 20 mg tablet бичсэн нь

    buy lasix without prescription lasix 20 mg tablet price ontob com

  9. furosemide prescription бичсэн нь

    cost of lasix lasix over the counter cvs ontob com

  10. Terrycet бичсэн нь

    ed aids ed pills from canada – erectyle disfunction

  11. furosemide tablet price бичсэн нь

    furosemide cost without insurance lasix 20 mg ontob com

  12. Terrycet бичсэн нь

    cialis mastercard cialis no prescription canada – how does cialis work in the body

  13. https://ivermectinmeds.com/ бичсэн нь
  14. MauriceSap бичсэн нь

    zithromax generic price zithromax – zithromax capsules

  15. MauriceSap бичсэн нь

    buy propecia online uk propecia – buy propecia uk

  16. MauriceSap бичсэн нь

    can i buy prednisone online without prescription prednisone – how to get prednisone without a prescription

  17. GerardoFep бичсэн нь

    cialis pills best price cialis supper active – best generic cialis

  18. GerardoFep бичсэн нь

    generic for clomid clomid tablet – clomiphene tablets

  19. ThomasSonee бичсэн нь

    plaquenil generic cost plaquenil singapore – buy plaquenil 0.5

  20. ThomasSonee бичсэн нь

    generic lipitor 20 mg atorvastatin – lipitor drug prices

  21. Williamwhini бичсэн нь

    drug medication prescription drugs online without doctor – cheapest ed pills online

  22. Williamwhini бичсэн нь

    help with ed prescription drugs without prior prescription – canadian pharmacy

  23. RonaldPal бичсэн нь

    stromectol canada generic stromectol – how much is ivermectin

  24. RonaldPal бичсэн нь

    stromectol ivermectin 3 mg ivermectin for humans – ivermectin 1

  25. Floydsag бичсэн нь

    how much is amoxicillin cheap amoxicillin – where can i buy amoxicillin online

  26. Ronaldtooca бичсэн нь

    soft viagra with dapoxetine diabetes and viagra ViagraCND100Mg – viagra townofthurston

  27. Williamcip бичсэн нь

    cialis generic name hvtsgeahdamoupBtjFlienr cialis 5mg daily how long before it works CialisCND20Mg – cialis generic uk

  28. Williamcip бичсэн нь

    generic cialis? cialis 5 mg CialisCND20Mg – taking cialis and viagra together

  29. MarioAcito бичсэн нь

    plaquenil for fibromyalgia plaquenil for sale canada – plaquenil price us

  30. MarioAcito бичсэн нь

    order stromectol stromectol – ivermectin 3 mg

  31. Waynerok бичсэн нь

    monthly cost of cialis without insurance buy cialis 36 hour online – how to buy cialis online from canada

  32. PeterTus бичсэн нь

    buy real viagra online viagra over the counter – price of viagra

  33. PeterTus бичсэн нь

    best place to buy viagra online blue pill viagra – buy real viagra online

  34. Brendansmuch бичсэн нь

    ed meds online pharmacy: prices of viagra at walmart – buy ed pills online

  35. Brendansmuch бичсэн нь

    cheap drugs: ed meds online – reasons for ed

  36. Daviddrult бичсэн нь

    ivermectin 1 topical cream stromectol ivermectin 3 mg – stromectol tablets

  37. Williamagilm бичсэн нь

    ivermectin cost uk buy stromectol – ivermectin 2mg

  38. Williamagilm бичсэн нь

    ivermectin humans ivermectin for sale – ivermectin 6

  39. BryanTet бичсэн нь

    natural treatments for ed canadian pharmacy – secure medical online pharmacy

  40. BryanTet бичсэн нь

    ed problems treatment canadian pharmacy com – med pharmacy

  41. Pedroomita бичсэн нь

    best over the counter viagra: viagra – generic viagra walmart

  42. Pedroomita бичсэн нь

    buy viagra online usa: viagra – online doctor prescription for viagra

  43. Williamjed бичсэн нь

    neurontin 800 neurontin without prescription – gabapentin 600 mg

  44. EdwardNat бичсэн нь

    viagra price https://viagrabng.com/# buy generic 100mg viagra online

ЭНЭ МЭДЭЭНД СЭТГЭГДЛЭЭ ҮЛДЭЭХ ҮҮ ?

Таны цахим шуудангийн хаяг ил харагдахгүй