Шинэ коронавирус (2019-nCov)-ын дэгдэлттэй холбоотой баталгаагүй мэдээг шалгалгүй тараах нь тус болохоосоо илүү сөрөг үр дагавартай

69

Судлаачийн тайлбар

 

Шинэ коронавирус (2019-nCov)-ын дэгдэлттэй холбоотой баталгаагүй мэдээг шалгалгүй нийгмийн сүлжээгээр тараагаад байх нь тус болохоосоо илүү сөрөг үр дагавартай гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Өөрсдийгөө халдвараас сэргийлэх анхан шатны арга хэмжээ (гараа угаах, маск зүүх, олон хүнтэй газраар явахгүй байх гэх мэт) аваарай. Хамгийн гол нь орчин үеийн шинжлэх ухаанд итгэж үзээрэй.

Аливаа халдварт өвчний дэгдэлтийн (“цар тахал” буюу “pandemic” гэж тодорхойлох болоогүй гэж бодож байна, энэ өвчний тохиолдолд) “байгалийн” (экологийн болон эволюцийн) явцыг тодорхойлох хэд хэдэн үзүүлэлт бий. Үүнд:

1. Хоруу чанар. Халдварт өвчний эмгэг шинж үүсгэх чадвар бөгөөд багагүй тохиолдолд үүнийг тухайн халдвараас болж үхэлд хүрэх магадлал гэж ойлгох нь бий. Шинэ коронавирусын хувьд одоохондоо үүнийг тодорхойлох эрт боловч сар гаруйн хугацаан дахь явцыг үзвэл өмнө дэгдэж байсан SARS гэх мэтийн өвчний тохиолдлоос багавтар байх бололтой. SARS-ын хувьд Хятад олон улсаас бараг гурван сарын турш “нууцалж”, өөрсдөө шийдэх гэсээр цаг алдсан учир илүү ноцтой нөхцөлд байдалд хүргэсэн тал бий.

2. Халдвар дамжих зам. Жинхэнэ эзнээсээ (тэр нь бас өмнө гарч байсан гахайн ханиадны адил ганц биш, хэд хэдэн эзнээс гаралтай байж болзошгүй, өөрөөр хэлбэл, өөр өөр амьтнаас гаралтай вирусүүд рекомбинацид орсон байх бололтой) хүнд дамжсаны дараа амьсгалын замын бусад өвчнүүдийн адил агаар дуслын замаар дамжиж байгаа бололтой. Мэдээж энэ бол халдвар дамжих хамгийн хурдан зам тул сайн мэдээ биш. Гэхдээ урьдчилан сэргийлэх арга замуудаар нөлөөлөх боломжтой.

3. Далд үе болон халдвартай байх хугацаа. Далд үе гэдэг нь халдвар авсан бодгальд өвчний шинж тэмдэг илэртэл хэр удаан хугацаа өнгөрдөг вэ гэдгийг илэрхийлнэ. Энэ хугацаанд тухайн бодгаль халдвартай ч байж болно, халдваргүй ч байж болно. Өвчнөөсөө хамаарна. Мөн илэрснээс хойш халдвар дамжуулах чадвар нь хэр зэрэг удаан хугацаанд хадгалагддаг вэ гэдэг нь бас нэг чухал үзүүлэлт. Шинэ коронавирусын хувьд далд үеийг 2-12 хоног, бас 14 хоног ч гэж тодорхойлсон байна. Энэ хугацаанд халдвар тарааж байгаа эсэх нь тодорхойгүй байна.

4. Basic reproductive number буюу өвчний дэгдэлтийг хамгийн товч тодорхой илэрхийлж чадах, дээрх бүх үзүүлэлтийг харгалзаж үзсэн параметр бөгөөд нэг халдвартай бодгаль цаашаа дунджаар хэдэн хүнд халдвар тарааж чадахыг илэрхийлдэг үзүүлэлт. Шинэ коронавирусын хувьд үүнийг 2-4 гэж тооцож байгаа нь өмнө дэгдэж байсан зарим халдварт өвчнийг гүйцэхээргүй үзүүлэлт юм. Улирлын чанартай ханиад томуу, түүний хүндрэлээр дэлхий дээр илүү олон хүн нас барж байгаа шүү.

Эдгээр “байгалийн” үзүүлэлтэд хүний зүгээс авах арга хэмжээ (хөл хорио, эрт оношлогоо, эмчилгээ, мэдээлэл хүргэх хурд гэх мэт) нөлөөлнө. Бас вирусын амьдралын эргэлт богино бөгөөд РНХ-ийн геномтойн улмаас харьцангуй богино хугацаанд эволюци явагддаг зүй тогтолтой учир хоруу чанар буурах хандлагатай байдаг. Мэдээж энэхүү шинэ халдварт өвчин ноцтой асуудал мөн, гэхдээ л орчин үеийн шинжлэх ухаан, технологийн хүрсэн түвшин маш өндөр шүү. За тэгээд ч Хятадад дэлхийн хамгийн өндөр хүчин чадалтай геномын секвенсинг хийдэг лаб, дэд бүтэц, өндөр чадвартай хүний нөөц байна. Үүн дээр олон улсын мэргэжилтнүүдийн дэмжлэг нэмэгдээд ирэхээр оношлогооноос өгсүүлээд эмчилгээний арга боловсруулах хүртэлх бүх асуудал хамгийн “боломжийн” нөхцөлд байна гэсэн үг. Шинэ коронавирусын хувьд богино хугацаанд бүтэн геномын дарааллыг тодорхойлоод, филогенетикийн анализ хийгээд өгүүлэл болгоод тавьчихаж байна, манай урьд хөршид.

Яагаад өмнөд Хятадаас байн байн ийм шинэ өвчин дэгдээд байна вэ гэдгийн хариулт тун амархан. Хүнсний захдаа маш олон янзын амьд амьтад зардаг, тэдгээр нь хязгаарлагдмал орон зайд байх тул нэг амьтны биед вирусын давхар халдвар орж, улмаар рекомбинант вирус үүсэх тааламжтай нөхцөл бүрэлдсэн байдагтай холбоотой. Ийм ч учраас эдгээр бүс нутгаас шинэ вирусын халдвар дэгдэх нь мэргэжилтнүүдийн хувьд нэг их гайхаад байхаар зүйл ч байгаагүй гэдгийг хэлж байгаа. Цаашид ч ийм зүйл болоход гайхаад байх биш, харин хаана, хэзээ дэгдэж болох вэ гэдгийг урьдчилан тооцож чаддаг болох зүг рүү чиглэн ажиллаж байна.

Харин манайд үл мэдэгдэх халдварт өвчин дэгдвэл бид бэлэн үү? Одоо бол бэлэн оношлууртай вирусуудыг оношлоод, биш бол сэжигтэй тохиолдол гэж л үзэж байна. Шинэ халдварт өвчин дэгдвэл юуны өмнө өвчин үүсгэгчийг өсгөвөрлөж олшруулна, геномын дарааллыг тодорхойлно (бүтэн геномын секвенсинг, трансриптомик), бусад өвчин үүсгэгчтэй геномын хувьд ямар хамааралтай болох талаар филогенетикийн анализ хийнэ, жинхэнэ болон завсрын эзнийг тогтооно, эзэн организмын дархлааны хамгаалалтын процессыг судална, халдвар дамжих замуудыг илрүүлнэ, филогенетикийн дивергенци дээр үндэслэн халдварлалтын процессыг тодорхойлно, геномын хэмжээний ассоциацийн судалгаа хийж, кандидат генийг тодорхойлно, өвчин үүсгэгчийн молекул физиологийн судалгаа хийнэ, эдгээрийн дүнд вакцин болон эм гаргаж авна, эмчилгээний арга замыг боловсруулна, туршилт хийнэ. Энд эсийн биологи, молекул биологи, биоинформатик, биотехнологи, экологи, эволюци, анагаах, клиникийн салбаруудын нэгдмэл мэдлэг, хүчин чармайлт шаардагдана. Эдгээр мэдлэгийн салбараас гадна онцгой байдал, гамшигтай тэмцэх, хууль сахиулахаас өгсүүлээд нийгмийн бусад салбаруудын дэмжлэг хэрэг болно. Бидний чадавх хаана байгаа вэ гэдгийг л бид бодож байх ёстой болов уу?
Prof. Bazartseren Boldgiv

69 Сэтгэгдэл
  1. SteveAmozy бичсэн нь

    viagra 50mg 100mg buy viagra paypal – superviagra force on line
    viagra deals

  2. Galoceli бичсэн нь
  3. Stephenplalm бичсэн нь

    http://edcialislove.online# cialis online reddit
    cialis dosage recommended

  4. Gazceli бичсэн нь
  5. Gafceli бичсэн нь
  6. JerryDreme бичсэн нь

    doxycycline 100mg capsules generic doxycycline – doxycycline 100mg online

  7. Gafoceli бичсэн нь
  8. buy ivermectin uk бичсэн нь

    buy ivermectin uk ivermectin purchase

  9. Gasoceli бичсэн нь
  10. https://ivermectinstromectolhp.com/ бичсэн нь

    ivermectin 18mg generic stromectol

  11. Galoceli бичсэн нь
  12. PeterFar бичсэн нь

    plaquenil price canada buy plaquenil 10mg – buy plaquenil online

  13. https://ivermectinstromectolhp.com/ бичсэн нь

    ivermectin for sale buy ivermectin pills

  14. https://ivermectinstromectolhp.com/ бичсэн нь

    ivermectin pills for humans oral ivermectin cost

  15. https://ivermectinstromectolhp.com/ бичсэн нь

    ivermectin near me generic stromectol

  16. https://ivermectinstromectolhp.com/ бичсэн нь

    ivermectin lotion for lice ivermectin 18mg

  17. PeterFar бичсэн нь

    where to buy sildenafil usa sildenafil tablets india – sildenafil 5mg price

  18. https://ivermectinstromectolhp.com/ бичсэн нь

    ivermectin lice where can i get ivermectin

  19. ivermectin generic cream бичсэн нь

    stromectol tablets buy online stromectol ivermectin buy

  20. online clomid prescription бичсэн нь
  21. PeterFar бичсэн нь

    stromectol liquid stromectol online – stromectol generic name

  22. clomid 50mg price бичсэн нь
  23. clomid online without prescription бичсэн нь

    buy clomid ebay ontob com

  24. JerryLot бичсэн нь

    online ed drugs generic ed drugs – ed doctor

  25. ivermectin lice бичсэн нь

    stromectol where to buy ivermectin human

  26. ivermectin brand бичсэн нь

    stromectol medicine ivermectin tablets order

  27. JerryLot бичсэн нь

    erection pills viagra online canadian drug pharmacy – viagra without a prescription

  28. ivermectin 5 mg бичсэн нь

    ivermectin iv ivermectin lotion cost

  29. stromectol 3 mg tablets price бичсэн нь

    ivermectin cream cost stromectol ivermectin tablets

  30. Terrycet бичсэн нь

    ivermectin lotion п»їivermectin pills – ivermectin usa

  31. furosemide 20 бичсэн нь

    lasix generic furosemide pill ontob com

  32. Terrycet бичсэн нь

    how much is viagra viagra without a doctor prescription usa – how much is viagra

  33. prescription water pills lasix бичсэн нь

    lasix 20 mg buy lasix online ontob com

  34. lasix 20 mg бичсэн нь

    furosemide price lasix diuretic ontob com

  35. lasix 40 бичсэн нь

    lasix over the counter cvs furosemide tablet price ontob com

  36. Terrycet бичсэн нь

    cialis 10mg ireland cialis pills – cialis without a pescripton

  37. Terrycet бичсэн нь

    drugs prices most trusted canadian online pharmacies – prices of viagra at walmart

  38. lasix 20 mg tablet бичсэн нь

    furosemide rx lasix 500 mg online ontob com

  39. https://ivermectinmeds.com/ бичсэн нь
  40. MauriceSap бичсэн нь

    cheap propecia pills buy propecia – propecia drug

  41. MauriceSap бичсэн нь

    zithromax 500 mg lowest price drugstore online buy zithromax online – where can you buy zithromax

  42. MauriceSap бичсэн нь

    buy generic zithromax online zithromax – zithromax 500mg price in india

  43. GerardoFep бичсэн нь

    cialis online canada cialis pills – canada cialis trial

  44. GerardoFep бичсэн нь

    generic cialis 7days is 20mg cialis equal to 100mg viagra – real cialis on line ordering

  45. GerardoFep бичсэн нь

    clomid pills buy clomid – clomid coupons

  46. ThomasSonee бичсэн нь

    cost of stromectol medication buy stromectol – stromectol oral

  47. ThomasSonee бичсэн нь

    ivermectin canada ivermectin tablets for humans for sale – stromectol xr

  48. Williamwhini бичсэн нь

    ed pills cheap medicine for ed – pain meds without written prescription

  49. RonaldPal бичсэн нь

    ivermectin 1 cream generic generic stromectol – ivermectin 400 mg brands

  50. Floydsag бичсэн нь

    buy prednisone online without a script prednisone pills – 25 mg prednisone

  51. Ronaldtooca бичсэн нь

    viagra online prices what are the side effect of viagra ViagraCND100Mg – viagra generic info

  52. Ronaldtooca бичсэн нь

    cheap pfizer viagra cipla viagra canada – pfizer viagra india

  53. Williamcip бичсэн нь

    canadian drugstore cialis cialis shipping xruqmyx – cialis online canada ripoff

  54. Williamcip бичсэн нь

    cialis generic online uk indian cialis CialisCND20Mg – cheap real cialis

  55. MarioAcito бичсэн нь

    how much is plaquenil pill buy plaquenil – plaquenil uk

  56. MarioAcito бичсэн нь

    purchase stromectol online ivermectin 18mg – stromectol 3mg tablets

  57. Waynerok бичсэн нь

    buy cialis united kingdom cialis sale 20mg – buy cialis shipping canada

  58. PeterTus бичсэн нь

    when will viagra be generic п»їviagra pills – order viagra online

  59. PeterTus бичсэн нь

    buy viagra online usa best place to buy viagra online – buying viagra online

  60. Brendansmuch бичсэн нь

    ed meds online without prescription or membership: cvs prescription prices without insurance – buy online pharmacy

  61. Brendansmuch бичсэн нь

    pills for ed: ed medications – ed treatment options

  62. Daviddrult бичсэн нь

    ivermectin 3 mg tabs stromectol for humans for sale – ivermectin 6 mg tablets

  63. Williamagilm бичсэн нь

    plaquenil generic name cost hydroxychloroquine for sale – hydroxychloroquine sulfate price

  64. Williamagilm бичсэн нь

    stromectol canada ivermectin – stromectol tablets uk

  65. BryanTet бичсэн нь

    generic viagra without a doctor prescription buy generic ed pills online – canadian pharmacy service

  66. BryanTet бичсэн нь

    best online drugstore buy generic drugs without prescription – canadian online pharmacy cialis

  67. Pedroomita бичсэн нь

    viagra 100mg price: where to buy viagra – buy real viagra online

  68. Pedroomita бичсэн нь

    online doctor prescription for viagra: buy viagra online usa – viagra cost per pill

  69. EdwardNat бичсэн нь

    viagra 100mg price http://viagrabng.com/# online doctor prescription for viagra

ЭНЭ МЭДЭЭНД СЭТГЭГДЛЭЭ ҮЛДЭЭХ ҮҮ ?